Hypoactive Sexual Desire Disorder (HSDD) uitgelegd

Je staat er misschien alleen voor, maar je bent zeker niet de enige. Het voelt alsof je libido gewoon weg is, alsof de batterij leeg is en niet oplaadt, ongeacht hoeveel rust je neemt.

Dat is precies waar Hypoactive Sexual Desire Disorder (HSDD) om de hoek komt kijken.

Het is een mond vol, maar het komt simpelweg neer op een aanhoudend gebrek aan seksuele lust dat je bezighoudt en pijn doet. Veel mensen denken dat dit 'gewoon' bij het leven hoort of dat het wel overgaat. Maar als je merkt dat je relatie eronder lijdt, of dat je je zelfvertrouwen kwijtraakt, dan is het tijd om de feiten te kennen.

Dit is geen karakterfout. Het is een medische aandoening die je kunt begrijpen en vaak kunt behandelen.

Wat is HSDD eigenlijk?

Hypoactive Sexual Desire Disorder, of HSDD, is de medische term voor een laag seksueel verlangen dat je stress bezorgt.

Het gaat verder dan even geen zin hebben na een drukke week. Het is een patroon.

Je merkt dat je seksuele fantasieën of gedachten bijna afwezig zijn. En als ze er zijn, voelen ze niet als iets waar je naar uitkijkt. De kern van het probleem zit 'm in twee delen: minder zin en distress. De distress, oftewel de emotionele pijn, is hierbij het sleutelwoord.

Je maakt je zorgen om je gebrek aan lust. Je voelt je schuldig tegenover je partner of gefrustreerd in je eentje.

Het is een vicieuze cirkel: hoe meer je je zorgen maakt, hoe minder zin je krijgt. Er is een duidelijk verschil tussen libidofluctuaties en een stoornis. Het is normaal dat je libido schommelt door stress, hormonen of vermoeidheid.

Maar bij HSDD duurt dit gebrek minimaal zes maanden aan. Het is niet iets wat je even snel oplost met een erotische massageolie of een spannend filmpje. Het is dieper geworteld.

Hoe werkt het in je brein en lijf?

Om HSDD te begrijpen, moet je kijken naar hoe seksuele opwinding werkt. Stel je voor dat je brein een gaspedaal en een rem heeft. Het gaspedaal zorgt voor opwinding en verlangen.

De rem zorgt voor afremming, bijvoorbeeld door stress of angst. Bij HSDD staat de rem vaak te strak aan of het gaspedaal raakt in de versnelling.

Het gaat om een complex samenspel van neurotransmitters. Stoffen als dopamine (beloning) en serotonine (stemming) spelen de hoofdrol.

Als deze stoffen niet in balans zijn, kan het verlangen simpelweg niet opstarten. Dit is biologie, geen wilskracht. Je kunt jezelf niet 'gewoon' harder aanzetten.

Er zijn tal van triggers die dit mechanisme ontregelen. Medicijnen, zoals antidepressiva (SSRI's), zijn een veelvoorkomende boosdoener.

Ze kunnen je serotonine niveau verhogen, wat soms ten koste gaat van je libido. Daarnaast spelen relatieproblemen, hormonale veranderingen (denk aan de pil of overgang) en chronische stress een enorme rol.

De praktijk: signalen herkennen en diagnose

Hoe weet je nu zeker dat het om HSDD gaat en niet om een drukke agenda? De signalen zijn vaak subtiel maar aanwezig. Je vermijdt intieme momenten omdat je geen zin hebt om teleur te stellen.

Je merkt dat je je partner afwijst, niet omdat je ze niet leuk vindt, maar omdat de gedachte aan seks je uitput.

Veel vrouwen en mannen met HSDD ervaren dit al jaren. Het begint vaak sluipend.

Eerst merk je dat je minder vaak aan seks denkt. Dan merk je dat je lichaam minder snel reageert. Je wordt minder snel nat of je erectie komt minder makkelijk opzetten zonder bewuste opwindingsprikkel.

De diagnose wordt meestal gesteld door een huisarts of een seksuoloog. Zij kijken naar je geschiedenis.

Ze vragen naar je klachten, je relatie en je lichamelijke gezondheid. Er is geen simpele bloedtest voor HSDD. Het is een diagnose op basis van uitsluiting en je verhaal. Het is belangrijk om eerst fysieke oorzaken uit te sluiten.

Behandelingen en opties: van medicijnen tot speelgoed

Er zijn verschillende manieren om HSDD aan te pakken, afhankelijk van de oorzaak.

Een veelbesproken optie zijn medicijnen. In Nederland is bijvoorbeeld flibanserin (Addyi) beschikbaar voor vrouwen in de overgang. Dit middel beïnvloedt de neurotransmitters in de hersenen.

De kosten kunnen hoog oplopen, vaak rond de €80 tot €120 per maand, afhankelijk van je verzekering. Een andere optie is bremelanotide (Vyleesi), een injectie die je vlak voor seksuele activiteit neemt.

Dit werkt sneller maar is vaak duurder, soms wel €150 per dosis.

Het is goed om te weten dat deze medicijnen niet zomaar worden voorgeschreven. Ze zijn bedoeld voor specifieke gevallen en hebben bijwerkingen. Naast medicatie is therapie vaak de hoeksteen. Seksuologische therapie of relatietherapie kan helpen om de blokkades weg te nemen.

Je leert weer te communiceren over verlangens en angsten. De kosten hiervoor liggen tussen de €70 en €120 per sessie.

Sommige verzekeringen vergoeden (een deel) van de seksuologische zorg, afhankelijk van je aanvullende pakket. Een meer praktische, laagdrempelige aanpak is het gebruik van erotisch speelgoed. Dit is niet alleen voor de solo-sessies, maar juist om de spanning weer op te bouwen.

Denk aan high-end vibrators zoals de Womanizer Liberty (rond €99) of de We-Vibe Melt (rond €139).

Deze gebruiken luchtdrukgolven of ritmische trillingen om de clitoris op een nieuwe manier te stimuleren, wat de natuurlijke opwinding kan triggeren. Voor mannen kunnen penispompen of cockrings helpen, zeker wanneer porno invloed heeft op je erectie. Een vacuum pomp van bijvoorbeeld Bathmate (rond €80-€150) kan de doorbloeding verbeteren en het zelfvertrouwen een boost geven.

Cockrings, zoals die van Oxballs (rond €30-€50), verlengen erecties en zorgen voor meer gevoel.

Het gaat hier om hulpmiddelen die de fysieke prikkeling vergroten, wat vaak nodig is bij HSDD.

Praktische tips voor de slaapkamer

Als je merkt dat je libido laag is, is de eerste stap om de druk weg te nemen. Stop met het forceren van seks.

Probeer in plaats daarvan sensuele aanraking zonder verwachtingen. Dit heet 'sensate focus'.

Het doel is niet klaarkomen, maar voelen. Dit haalt de prestatiedruk eraf. Investeer in kwaliteit.

Goedkoop erotisch speelgoed kan soms onprettig aanvoelen of zelfs pijn doen. Kies voor lichaamsveilige materialen zoals medische silicone. Een goede vibrator of een stimulator van merken als Lelo (rond €100-€200) gaat jaren mee en voelt veel fijner aan dan een plastic variant van €20. Probeer een 'seks-dagboek' bij te houden.

Noteer wanneer je wel zin had (hoe klein ook) en wat er die dag gebeurde.

At je iets anders? Sliep je beter? Zag je je partner op een andere manier?

Deze patronen helpen je en je arts om triggers te vinden. Communiceer met je partner. Zeg niet alleen 'ik heb geen zin', maar leg uit wat je voelt als je last hebt van verminderde seksuele lust.

Zeg bijvoorbeeld: "Ik voel me erg moe en gestrest, en dat maakt het voor mij moeilijk om in de stemming te komen." Dit opent de deur voor begrip en andere vormen van intimiteit, zoals knuffelen of massages.

Overweeg een 'seks-afspraak'. Het klinkt misschien niet romantisch, maar voor mensen met HSDD werkt het vaak goed. Plan seks in, net als een sportafspraak.

Door het te plannen, geef je het prioriteit. Vaak merkt je lichaam dat het 'mag' en schakelt het langzaam om van 'geen zin' naar 'laten we kijken wat er gebeurt'.

Onthoud dat HSDD behandelaar is. Je hoeft niet eindeloos te ploeteren met een laag libido.

Met de juiste mix van therapie, soms medicatie en het juiste speelgoed, kun je je seksleven weer oppakken. Het is een kwestie van de juiste knoppen vinden en indrukken.